Hawthorne Effect

کلمه‌ی «Hawthorne Effect» در زبان فارسی به «اثر هاثورن» ترجمه می‌شود.

اثر هاثورن اصطلاحی در علوم اجتماعی، روانشناسی و مدیریت است که به تغییر رفتار یا عملکرد افراد اشاره دارد زمانی که آن‌ها می‌دانند مورد مشاهده یا بررسی قرار می‌گیرند. این پدیده نخستین بار در دهه ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ در جریان پژوهش‌هایی در کارخانه‌ها و محیط‌های کاری، به‌ویژه در کارخانه‌ی هاثورن واقع در شیکاگو، شناسایی شد و از آن زمان به بعد به عنوان مفهومی کلیدی در مطالعات سازمانی و رفتار انسانی مطرح شده است.

پژوهش‌های اولیه در کارخانه هاثورن با هدف بررسی تأثیر شرایط محیط کاری بر بهره‌وری کارکنان انجام شد. در این مطالعات مشاهده شد که صرف نظر از تغییراتی که در محیط کاری ایجاد می‌شود، بهره‌وری کارکنان افزایش پیدا می‌کند، به شرط آنکه آن‌ها بدانند تحت نظر هستند یا مورد توجه قرار گرفته‌اند. این نتیجه نشان داد که عوامل روانی و اجتماعی، به‌ویژه احساس ارزشمندی و توجه، می‌توانند بر عملکرد افراد تأثیر قابل توجهی داشته باشند.

اثر هاثورن پیامدهای گسترده‌ای در حوزه مدیریت منابع انسانی، روانشناسی صنعتی و سازمانی دارد. این پدیده نشان می‌دهد که روش‌های سنتی اندازه‌گیری بهره‌وری و ارزیابی عملکرد ممکن است تحت تأثیر آگاهی کارکنان از مشاهده شدن تغییر کنند. بنابراین، برای تحلیل دقیق‌تر رفتار و عملکرد افراد، لازم است این اثر مدنظر قرار گیرد تا نتایج واقعی‌تر و قابل اتکاتر به دست آید.

از نظر کاربردی، اثر هاثورن به مدیران و پژوهشگران یادآوری می‌کند که ایجاد فضایی از حمایت و توجه می‌تواند انگیزه و بهره‌وری کارکنان را افزایش دهد. این موضوع اهمیت تعامل انسانی، ارتباطات مؤثر و محیط کاری مثبت را برجسته می‌کند و به طراحی سیاست‌های بهتر مدیریت منابع انسانی کمک می‌نماید. همچنین در تحقیقات میدانی و آزمایش‌های رفتاری، توجه به این اثر برای کاهش سوگیری و افزایش دقت نتایج اهمیت دارد.

اثر هاثورن یکی از مثال‌های برجسته از تأثیر متقابل روانشناسی و محیط اجتماعی بر رفتار انسان است. این مفهوم به ما نشان می‌دهد که رفتار انسان‌ها تنها به عوامل عینی و محیطی محدود نمی‌شود بلکه خودآگاهی و تعاملات اجتماعی نقش مهمی در شکل‌دهی به عملکرد فردی دارند. بنابراین، شناخت و درک این اثر به بهبود کارایی سازمان‌ها و تحقیقات علمی کمک شایانی می‌کند.