Survivance

کلمه‌ی survivance در زبان فارسی به «بقا»، «ابقا» یا «پایداری در بقا» ترجمه می‌شود.

این واژه از ریشه‌ی فرانسوی survivance گرفته شده و از نظر لغوی با واژه‌ی انگلیسی survive («زنده ماندن») هم‌خانواده است. اما معنای آن فراتر از صرفِ زنده‌ماندن است؛ survivance به معنای تداوم معنا، فرهنگ، هویت یا خاطره در گذر زمان است، حتی در شرایطی که موجودیت فیزیکی یا سیاسی آن از میان رفته باشد. این واژه اغلب در زمینه‌های فرهنگی، فلسفی و پسااستعماری به‌کار می‌رود، جایی که ملت‌ها یا جوامع تلاش می‌کنند حضور و روایت خود را در برابر سلطه یا فراموشی حفظ کنند.

در معنای فلسفی، survivance با مفهوم «ادامه‌ی هستی در غیاب حضور کامل» در ارتباط است. فیلسوف فرانسوی ژاک دریدا (Jacques Derrida) از این اصطلاح برای توصیف وضعیتی میان «زندگی» و «مرگ» استفاده می‌کند؛ حالتی که در آن چیزی به‌طور کامل از بین نرفته اما دیگر به شکل سابق نیز وجود ندارد. از نگاه او، بقای معنا، متن یا فرهنگ همیشه حالتی نیمه‌زنده دارد—چیزی که در حافظه، نوشتار یا نشانه‌ها ادامه پیدا می‌کند. به همین دلیل، survivance در فلسفه‌ی دریدا بیانگر نوعی حضور غیاب‌گونه است؛ نوعی بودن که با نبودن درآمیخته است.

در حوزه‌ی فرهنگ و مطالعات بومی، survivance جایگاه ویژه‌ای دارد. نویسندگان و متفکران بومی آمریکای شمالی، مانند جرالد ویزنر (Gerald Vizenor)، این واژه را برای توصیف مقاومت فرهنگی و ادامه‌ی حیات معنوی اقوام بومی در برابر استعمار به کار برده‌اند. از نگاه ویزنر، survivance صرفاً «بقا» نیست، بلکه بقا همراه با معنا، عزت، و کنش فرهنگی فعال است. او این واژه را در برابر تصویرهای قربانی‌گونه‌ای قرار می‌دهد که استعمار از بومیان ساخته است. در این معنا، survivance یعنی بازنویسی روایت خود، احیای زبان و سنت، و ادامه‌ی حضور در تاریخ.

از جنبه‌ی هنری و ادبی، survivance به آثار یا مفاهیمی اشاره دارد که گذشته را زنده نگه می‌دارند. مثلاً یک نقاشی، شعر یا موسیقی می‌تواند شکلی از survivance باشد، چون خاطره‌ی جمعی یا فرهنگ ازدست‌رفته‌ای را در قالبی تازه زنده می‌کند. در این زمینه، این واژه به ارتباط عمیق میان هنر و حافظه اشاره دارد؛ اینکه آثار خلاقه، امکان تداوم حیاتِ چیزی را فراهم می‌کنند که ممکن بود نابود یا فراموش شود.

survivance را می‌توان به‌عنوان مفهومی چندبعدی در نظر گرفت: از یک‌سو اشاره به تداوم مادی یا معنوی دارد، و از سوی دیگر بیانگر نوعی مقاومت، پایداری و بازآفرینی است. این واژه یادآور این حقیقت است که بقا تنها به معنای زنده‌ماندن نیست، بلکه به معنای حفظ معنا، هویت و خاطره در برابر نابودی است. در جهانی که تغییر و فراموشی اجتناب‌ناپذیرند، survivance نشانه‌ی امید و پیوستگی فرهنگی بشر است—ادامه‌ی زندگی در شکل‌های نو، حتی پس از ویرانی.