Amuck

کلمه‌ی «amuck» در زبان فارسی به «دیوانه‌وار» یا «از کنترل خارج‌شده» ترجمه می‌شود.

این واژه برای توصیف وضعیتی به‌کار می‌رود که در آن فرد یا گروهی بدون مهار و منطق، رفتاری پرخاشگرانه یا نابسامان از خود نشان می‌دهد. اصطلاح amuck در زبان انگلیسی غالباً برای موقعیت‌هایی استفاده می‌شود که خشونت، آشفتگی یا هیجان غیرقابل کنترل وجود دارد. این واژه از لحاظ معنایی بار احساسی شدیدی دارد و به همین دلیل در نوشتار ادبی، روزنامه‌نگاری و حتی مکالمات روزمره حضوری پررنگ دارد.

از منظر تاریخی، ریشه‌ی این واژه به زبان مالایی بازمی‌گردد. در زبان مالایی، واژه‌ی «amok» به حالتی گفته می‌شد که فرد ناگهان دچار خشم یا جنون می‌شد و به صورت غیرقابل کنترل به دیگران حمله می‌کرد. این حالت نه‌تنها رفتاری فردی، بلکه در برخی توصیف‌ها به‌عنوان پدیده‌ای فرهنگی یا حتی آیینی شناخته شده بود. زمانی که اروپایی‌ها با فرهنگ جنوب شرق آسیا آشنا شدند، این اصطلاح وارد زبان انگلیسی شد و به مرور به شکل «amuck» یا «amok» رواج یافت.

از نظر کاربردی، واژه‌ی amuck می‌تواند در حوزه‌های مختلف معنایی متفاوتی پیدا کند. در روان‌شناسی و پزشکی، این واژه گاه برای اشاره به وضعیت‌های روانی خاصی استفاده می‌شود که با فقدان کنترل رفتاری و خشونت ناگهانی همراه است. در ادبیات داستانی، amuck اغلب به صحنه‌هایی اطلاق می‌شود که در آن قهرمان یا جمعیتی در حالتی دیوانه‌وار و غیرعادی عمل می‌کنند. حتی در روزمره، ممکن است کسی بگوید «the kids are running amuck» تا نشان دهد کودکان با شلوغی و بی‌نظمی در حال بازی هستند.

از دیدگاه فرهنگی، amuck به تدریج از معنای اصلی خشن و تهدیدآمیز خود فاصله گرفته و در بسیاری از متون غیررسمی بار معنایی سبک‌تری پیدا کرده است. امروزه این واژه علاوه بر توصیف خشونت یا هرج‌ومرج واقعی، می‌تواند برای اشاره به هر گونه رفتاری که خارج از قاعده یا بیش از حد پرانرژی باشد، به کار رود. همین انعطاف‌پذیری سبب شده که این کلمه از یک اصطلاح محلی به بخشی از واژگان رایج جهانی تبدیل شود.

از جنبه‌ی زبان‌شناختی، وجود دو شکل نوشتاری «amuck» و «amok» جالب توجه است. هرچند هر دو معنا و کاربرد مشابهی دارند، اما شکل «amok» در متون رسمی و دانشگاهی بیشتر دیده می‌شود، در حالی که «amuck» در نوشتارهای غیررسمی و عامیانه رواج دارد. این تنوع نشان می‌دهد که چگونه یک واژه‌ی وارداتی می‌تواند در زبان مقصد دچار دگرگونی‌های ظاهری شود و در عین حال معنای اصلی خود را حفظ کند. amuck نمونه‌ای است از تحول واژگان در گذر زمان و تعامل میان زبان‌ها و فرهنگ‌ها.

شکل جمع amuck در زبان انگلیسی amucks است.