Mechanism

کلمه‌ی «mechanism» در زبان فارسی به «سازوکار» یا «مکانیزم» ترجمه می‌شود.

این واژه به ساختار یا سامانه‌ای اشاره دارد که اجزا و عناصر گوناگون آن با هم در ارتباط هستند و با هماهنگی خاصی عمل می‌کنند تا هدف یا نتیجه‌ای مشخص حاصل شود. مکانیزم می‌تواند به اشکال مختلفی تعریف گردد؛ از یک دستگاه مکانیکی ساده مانند چرخ‌دنده‌ها گرفته تا فرآیندهای پیچیده‌ی زیستی در بدن انسان یا سیستم‌های اجتماعی و اقتصادی که رفتار جمعی را هدایت می‌کنند. بنابراین این کلمه هم در علوم مهندسی و هم در علوم انسانی، زیست‌شناسی و روان‌شناسی کاربرد فراوانی دارد.

از منظر علمی، مکانیزم در اصل بیانگر مجموعه‌ای از روابط علت و معلولی است. وقتی می‌گوییم یک پدیده مکانیزمی دارد، منظور این است که بین اجزای آن پدیده پیوستگی و رابطه‌ی مشخصی برقرار است که می‌توان آن را توضیح داد. برای مثال، مکانیزم گردش خون در بدن انسان شامل قلب، رگ‌ها و خون است که همگی با نظمی دقیق عمل می‌کنند تا اکسیژن و مواد غذایی به تمام اندام‌ها برسد. این نگاه علمی کمک می‌کند تا بتوانیم پیچیدگی‌ها را به اجزای ساده‌تر تقسیم کنیم و از طریق آن‌ها کل فرآیند را بهتر بشناسیم.

در علوم اجتماعی نیز واژه‌ی مکانیزم معنایی گسترده‌تر دارد. وقتی جامعه‌شناسان یا اقتصاددانان از مکانیزم‌ها سخن می‌گویند، منظورشان سازوکارهایی است که رفتارهای فردی و جمعی را شکل می‌دهند. مثلاً مکانیزم عرضه و تقاضا در اقتصاد توضیح می‌دهد که چگونه قیمت کالاها بر اساس تعامل خریداران و فروشندگان تعیین می‌شود. یا در حوزه‌ی روان‌شناسی، مکانیزم‌های دفاعی به آن دسته از واکنش‌های ناخودآگاه اشاره دارند که انسان‌ها برای مقابله با فشارهای روحی به کار می‌گیرند، مثل انکار یا فرافکنی.

کاربرد مکانیزم در زندگی روزمره نیز فراوان است. ما به‌طور ناخودآگاه در گفتگوهای خود از این واژه استفاده می‌کنیم تا فرایندی را توضیح دهیم که پشت یک پدیده یا رفتار نهفته است. برای نمونه، وقتی می‌گوییم مکانیزم کار یک قفل چگونه است، در واقع در پی شناخت چگونگی عملکرد اجزای داخلی آن هستیم. یا زمانی که می‌خواهیم بفهمیم چرا عادت خاصی در ما شکل گرفته، از مکانیزم روانی آن سخن می‌گوییم. این نشان می‌دهد که مکانیزم پلی است میان مشاهده‌ی سطحی و درک عمیق از موضوع.

از سوی دیگر، مکانیزم در ادبیات و فلسفه نیز به‌عنوان استعاره به کار رفته است. در فلسفه‌ی مدرن، مکانیزم به‌عنوان دیدگاهی مطرح شد که جهان و طبیعت را همانند یک ماشین بزرگ می‌بیند که همه چیز در آن بر اساس قوانین علت و معلولی دقیق عمل می‌کند. این دیدگاه در قرن‌های هفدهم و هجدهم به‌ویژه با اندیشه‌های دکارت و نیوتن پررنگ شد و به پیشرفت‌های علمی بزرگی انجامید. حتی در هنر و ادبیات، گاهی از مکانیزم به‌عنوان نمادی برای نظم پنهان در آشوب یا هماهنگی در میان تضادها استفاده می‌شود.

شکل جمع mechanism در زبان انگلیسی mechanisms است.